Physical Activity and Nutrition Networks Wales Physical Activity and Nutrition Networks Wales
Sgipio mordwyaeth
   
  Chwilio'n fwy manwl  |  English

Canllawiau ac Adnoddau ar sefydlu a rhedeg Mentrau Cymunedol

Canllawiau

Mae Gwefan Food Vision yn cynnwys canllawiau i gynorthwyo gyda’r gwaith o sefydlu prosiect bwyd newydd. Mae’n cwmpasu cynllunio, gwerthuso, ariannu, mapio bwyd a gweithio mewn partneriaeth.

Canllawiau Food Vision ar Gasglu Tystiolaeth

Mae Food Vision wedi datblygu canllawiau prosiect ar gasglu tystiolaeth ar gyfer prosiectau bwyd cymunedol.

Mae’r canllawiau hyn yn dangos sut i gynnal asesiad o angen ac mae’n cyfeirio at nifer o ffynonellau ystadegau, cenedlaethol a lleol, y gellir eu defnyddio fel tystiolaeth ar gyfer prosiectau.

Mae’r canllawiau hyn mewn tair rhan -
1. Pa dystiolaeth sydd ei angen arnaf?
2. Sut y gallaf asesu angen?
3. Ble y gallaf ddod o hyd i fwy o dystiolaeth?
Am fwy o wybodaeth ewch i wefan Food Vision.  

‘Making Links’ – Pecyn adnoddau ar gyfer Prosiectau Bwyd Lleol

Crëwyd y pecyn adnoddau gan Sustain er mwyn annog pobl i ddatblygu mentrau bwyd cymunedol. Mae’r pecyn offer yn addas ar gyfer prosiectau newydd a phrosiectau sefydledig sydd am ehangu, newid cyfeiriad, gwella eu systemau gwerthuso neu ganfod beth mae pobl eraill yn ei wneud. Thema allweddol drwy’r pecyn cyfan yw pwysigrwydd rhwydweithio.

‘Reaching the Parts... Community mapping: Working together to tackle social exclusion and food poverty’

Mae’r adroddiad hwn yn dangos y broses o ddefnyddio mapio cymunedol a sut y caiff ei ariannu ac mae dulliau gwerthuso cyfranogol yn galluogi pobl leol i ddadansoddi eu heconomïau bwyd a gweithio gydag eraill i ddatblygu atebion cynaliadwy. Daw i ben gydag ystod o argymhellion sy’n helpu i fynd i’r afael â thlodi bwyd a chynyddu rheolaeth pobl dros eu cymunedau.

‘How to….A Guide to Community Food Activities’

Yn aml iawn mae gan bobl syniadau gwych ynghylch beth yr hoffent ei wneud gyda bwyd yn eu cymuned, ond heb wybod sut i ddechrau arni. Mae ‘How to….A Guide to Community Food Activities’, a ddatblygwyd gan Gysylltiadau Bwyd Abertawe yn gyfres o ganllawiau i dyfu, prynu, coginio a bwyta, i helpu pobl i sefydlu eu gweithgareddau bwyd cymunedol eu hunain. Mae’r canllawiau’n hawdd i’w defnyddio, yn hwyliog ac yn lliwgar ac yn rhoi cyngor ac arweiniad ar amrywiaeth eang o weithgareddau bwyd lleol yn cynnwys rhandiroedd, siopau bwyd cydweithredol, gweithgareddau coginio, caffis cymunedol a chlybiau coginio. Mae’r canllawiau hyn hefyd yn ffynhonnell gyfoethog o gysylltiadau cenedlaethol defnyddiol.

Mae’r canllawiau’n deillio o ymdrech ar y cyd rhwng Cysylltiadau Bwyd Abertawe ac amrywiol gymuned ac asiantaethau yn Abertawe

I lawrlwytho’r canllawiau cliciwch ar:

Pecyn Adnoddau Cymunedau Iach Ceredigion

Mae Rhaglen Calon Iach Ceredigion wedi cyhoeddi canllaw ymarferol ar gyfer grwpiau cymunedol sydd am helpu eu haelodau i fyw bywyd iachach. Sefydlwyd Rhaglen Calon Iach Ceredigion yn 2002 gyda grant gan Gronfa Anghydraddoldebau Iechyd Llywodraeth Cynulliad Cymru. Nod y Pecyn Adnoddau Cymunedau Iach yw annog a chefnogi sefydliadau a grwpiau cymunedol i hybu ffyrdd iach o fyw drwy:
• Egluro beth yw ystyr iechyd
• Nodi potensial sefydliadau i ddylanwadu ar ffyrdd iach o fyw
• Nodi manteision hybu ffyrdd iach o fyw i sefydliadau ac aelodau
• Darparu gwybodaeth am negeseuon ffordd iach o fyw
• Darparu gwybodaeth am adnoddau, hyfforddiant a rhwydweithiau cymorth yn lleol ac yn genedlaethol.

Mae Tîm Iechyd y Cyhoedd Ceredigion yn darparu hyfforddiant i sefydliadau yn y gymuned er mwyn cefnogi’r pecyn offer hwn, sydd wedi’i anelu at ymwelwyr iechyd a’r gwasanaeth ieuenctid.

I gael rhagor o wybodaeth cysylltwch â Tîm Iechyd y Cyhoedd Ceredigion ar 01570 424107.

Radar mynediad i fwyd

Gellir defnyddio radar mynediad i fwyd Cyngor Cenedlaethol y Defnyddwyr fel offeryn i nodi cymunedau sy’n cael problemau wrth geisio cael mynediad i fwyd ac i flaenoriaethu adnoddau yn yr ardaloedd sy’n wynebu’r mwyaf o risg.

Pecyn Mapio Bwyd Prifysgol City

Mae’r pecyn hwn yn ganllaw i gynorthwyo gyda mapio ardal benodol i ddarganfod ac i ddangos y ddarpariaeth o fwyd iach. Fe’i datblygwyd yn dilyn gwaith ymchwil yn 2006 ac astudiaeth ar fynediad i fwyd ym Mwrdeistref Hackney yn Llundain.

Bwyd ac Iechyd Cymunedol yr Alban – ‘A Taste for Independence Guide’

Mae’r canllaw hwn yn ymchwilio i brofiadau 21 o sefydliadau ledled yr Alban sy’n gweithio gydag ystod o grwpiau sy’n agored i niwed drwy ddefnyddio gweithgareddau sy’n gysylltiedig â bwyd. Defnyddiodd y grwpiau hyn weithgareddau fel coginio, siopa bwyd a chyllidebu i helpu pobl i ddatblygu eu sgiliau byw’n annibynnol. Yn ogystal â dysgu o’u gwaith a thrafod materion fel penderfynu beth i’w goginio neu sut i annog pobl i gyfrannu, mae deg astudiaeth achos hefyd.

Bwyd ac Iechyd Cymunedol yr Alban – ‘Fruitful Participation’

Mae Fruitful Participation yn canolbwyntio ar gynnwys y gymuned mewn materion sy’n ymwneud â bwyd ac iechyd. Dros y pedair blynedd diwethaf, mae Bwyd ac Iechyd (yr Alban), sef y Prosiect Deiet Cymunedol yr Alban gynt, wedi trefnu cwrs preswyl blynyddol pum diwrnod i’r rhai sy’n gweithio ym maes bwyd ac iechyd sydd am ddysgu mwy am ffyrdd cyfranogol o ymgysylltu â phobl. Mae’r adroddiad hwn yn amlinellu sut y defnyddiodd y rhai a fynychodd y cwrs ymagweddau a dulliau cyfranogol wrth gynllunio, gwerthuso a newid gwaith yn ymwneud â bwyd ac iechyd. Mae ‘Fruitful Participation’ yn amlinellu egwyddorion sylfaenol cyfranogiad a sut y mae cyfranogi mewn prosesau gwneud penderfyniadau wedi datblygu. Mae’n amlygu profiadau wrth ddefnyddio dulliau ac ymagweddau cyfranogol yn y gwaith ac yn y gymuned.

Pecyn Adnoddau ‘Lightening the Load’

Cyhoeddwyd ‘pecyn adnoddau’ ar-lein newydd i helpu cymunedau lleol, cynghorau a chyrff iechyd i ddarparu’r gwasanaethau a’r cymorth sydd ei angen ar bobl sydd dros eu pwysau a phobl ordew gan Fforwm Cenedlaethol y Galon a’r Gyfadran Iechyd y Cyhoedd. Mae’r pecyn adnoddau, ‘Lightening the Load: tackling overweight and obesity’, yn cynnwys ystadegau defnyddiol, mentrau ymarferol, tystiolaeth o effeithiolrwydd, rhestrau gwirio, fframweithiau ac enghreifftiau o arfer da wedi cael ei ddiweddaru i gynnwys y canllawiau diweddaraf gan NICE. Mae wedi cael ei gymeradwyo’n llawn gan NICE, yr Asiantaeth Safonau Bwyd, Coleg Brenhinol yr Ymarferwyr Cyffredinol, Coleg Brenhinol y Nyrsys a Choleg Brenhinol y Ffisigwyr; ac mae’r Adran Iechyd yn ei gefnogi.

Pecyn Adnoddau Gordewdra Sir Gaerfyrddin  

Lansiwyd Pecyn Adnoddau Gordewdra Sir Gaerfyrddin, a ddatblygwyd gan Dîm Iechyd y Cyhoedd Lleol gyda sefydliadau partner, yn cynnwys y BILl, yr Ymddiriedolaeth, y sector gofal sylfaenol a’r sector gwirfoddol, yn 2006. Mae’n helpu i sicrhau bod ymarferwyr iechyd o sefydliadau ledled y sir yn cymryd ymagwedd unedig tuag at reoli pwysau.

Pecyn Adnoddau Marchnadoedd Ffermwyr Terfol, Cymdeithas Marchnad Gymunedol Glanyrafon (RCMA)

Diben y pecyn adnoddau hwn yw darparu rhestr o ystyriaethau a chyngor ymarferol i helpu grwpiau neu asiantaethau lleol i lansio marchnadoedd ffermwyr llwyddiannus yn nhrefi a dinasoedd Cymru a helpu i sicrhau eu bod yn tyfu mewn ffordd gynaliadwy.

Think Fit! Sefydliad Prydeinig y Galon

Mae canllaw Think Fit! Sefydliad Prydeinig y Galon yn rhoi gwybodaeth am weithgareddau yn y gweithle.

Pecyn Adnoddau ‘Active for Life’ Sefydliad Prydeinig y Galon

Nod pecyn adnoddau Active Life yw helpu’r rhai sy’n ymwneud â datblygu rhaglenni gweithgaredd corfforol i bobl hyn o bob oedran a gallu. 

Cerdded dros Iechyd

Mae’r wefan Cerdded dros Iechyd yn rhoi cyngor yn ymwneud â sefydlu cynllun cerdded dros iechyd yn eich ardal leol. Ceir gwybodaeth am hyfforddiant, yswiriant, gwerthuso a deunydd hyrwyddo. 

Cerddwyr


Cymdeithas y Cerddwyr yw elusen gerdded fwyaf Prydain. Maent wedi bod yn gweithio ers dros 70 o flynyddoedd yn hybu cerdded ac yn gwella amodau ar gyfer pawb sydd yn cerdded yng Nghymru, Lloegr a’r Alban.

People and participation.net 

Mae People and Participation.net yn wefan ddefnyddiol sy’n darparu gwybodaeth ymarferol i’r rhai sy’n ceisio cael pobl i gyfranogi. Gall unigolion a sefydliadau gofrestru am ddim a chael mynediad i astudiaethau achos, cynllunydd proses, gwybodaeth am ddulliau cyfranogol, llyfrgell ar-lein, a defnyddio cyfleuster er mwyn holi cwestiynau yn uniongyrchol i’r arbenigwyr.

Gwyrddio!

Mae’r Sefydliad Datblygu Cymunedol yn gorff cyhoeddus a noddir gan yr Adran Cymunedau a Llywodraeth Leol yn Lloegr gyda sefydliad partner Sefydliad Datblygu Cymunedol (Cymru). Y Sefydliad Datblygu Cymunedol yw prif ffynhonnell arbenigedd a chyflwyno datblygu cymunedol.

Mae wedi cyhoeddi ei Ganllaw ‘Gwyrddio!’ sy’n esbonio sut y gall grwpiau cymunedol ddefnyddio strategaethau lleol i gael cefnogaeth ar gyfer eu gwaith. Mae’r canllaw hefyd yn esbonio’r holl eiriau a’r eirfa a ddefnyddir gan gynghorau, fel y gall grwpiau lleol ddeall ‘iaith y cyngor’ yn glir.

Mae gan y Canllaw ‘Gwyrddio!’ hefyd awgrymiadau gan aelodau o’r grŵp cymunedol sy’n gweithio’n llwyddiannus gyda’u cynghorau ar faterion yn ymwneud â chynaliadwyedd, newid yn yr hinsawdd, yr amgylchedd ac ynni. 

Coginio yn y Gymuned

Gall y rhithgasgliad hwn o ryseitiau gael ei ddefnyddio gan fentrau bwyd cymunedol fel ffynhonnell o ryseitiau cytbwys o ran maeth, i godi ymwybyddiaeth o fwyta’n iach a chymorth yn y gymuned i ddatblygu eu sgiliau coginio a chynorthwyo newid cadarnhaol i ddeiet. Mae’n dangos y gwaith sy’n cael ei wneud yng Nghymru ar hyn o bryd gan fentrau bwyd cymunedol a phartneriaid eraill tra'n rhannu arferion da ac yn ategu llwyddiant y mentrau.

Mae hon yn ddogfen ‘ddynamig’ a gobeithio y bydd yn parhau i dyfu; gofynnwn i chi barhau i anfon eich ryseitiau bwyta’n iach, er mwyn i’r adnodd fod mor ddefnyddiol â phosibl.

I lawrlwytho’r rhithgasgliad o ryseitiau, cliciwch ar Coginio yn y Gymuned.

Os hoffech rannu eich ryseitiau iach gydag eraill neu os hoffech gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch â Beth Preece, Swyddog Cymorth Prosiectau Rhwydwaith Maeth Cymru neu ffoniwch ar 02920 227744 neu e-bostiwch Beth.Preece2@wales.nhs.uk.

Rydym yn ddiolchgar iawn i’r mentrau canlynol sydd wedi cyfrannu ryseitiau: 

  • Bwydlen Iechyd Cymunedol Bedlinog a Threlewis 
  • Cardiau Ryseitiau Cymunedol Sir Gaerfyrddin 
  • Tîm Iechyd y Cyhoedd Lleol Sir Gaerfyrddin, Adnodd 1,2,3 Deiet Iach o Fri 
  • Rhaglen Bwyd Iach Ceredigion 
  • Asiantaeth Safonau bwyd ‘10 Tasty and Healthy Winter Warmers’  
  • Siop Fwyd Gydweitherdol ‘Funky Fruit and Veg’, Ysgol Gynradd y Coed Duon 
  • Llyfr Siop Ffrwythau a Llysiau Gydweithredol Casnewydd 
  • Cyfaill Coginio Cardiaidd Ymddiriedolaeth Gogledd Ddwyrain Cymru 
  • Adnodd ‘Confidence to Cook’ y Tîm Maeth ac Iechyd. 

Cnoi Cil

Mae cylchlythyr Cnoi Cil yn cynnwys newyddion amserol o fentrau cymunedol, y diweddaraf ar raglen fwyd gydweithredol gymunedol, gwybodaeth am hyfforddiant a chynadleddau, newyddion o rannau eraill o’r DU, adnoddau, cyllid a dyddiadau i’r dyddiadur.

Os gwyddoch am unrhyw adnoddau defnyddiol eraill ac os hoffech eu gweld yn cael eu cynnwys ar y dudalen hon cysylltwch â’r Tîm Rheoli Prosiectau ar 029 20227744. 


Wedi ei ddiweddaru ddiwetha': 21/12/2012